Hoe ga je om met een nieuw bestuur?

In Rotterdam weten ze er alles van. De ambtenaren hebben de afgelopen jaren grote bestuurswisselingen meegemaakt. In 2002 werd Leefbaar Rotterdam vanuit het niets de grootste partij en vormde een coalitie met het CDA en de VVD. Vier jaar later verloren de Leefbaren, en kwam de PvdA weer in het bestuur. Ook nu is het spannend: de PvdA en Leefbaar Rotterdam hebben allebei 14 zetels binnengehaald, maar door misstanden moeten de stemmen nu herteld worden.

Ria van der Linde, woordvoerder bij de gemeente Rotterdam, heeft in tien jaar bestuurders van allerlei politieke kleuren zien komen en gaan bij de gemeente. ‘Ik kan rustig zeggen dat mijn eigen politieke voorkeur geen invloed heeft op mijn werk. Het is mijn taak om een bestuurder te adviseren over zijn communicatiebeleid. Van welke partij een bestuurder is, doet er niet toe.'

Toch gaan de bestuurswisselingen niet ongemerkt voorbij. Van der Linde: ‘Als de nieuwe bestuurders binnenkomen wordt er ook onder de woordvoerders soms van portefeuille gewisseld. De matching gebeurt op basis van expertise maar er moet ook een klik zijn tussen de wethouder en de woordvoerder. Het is elke keer weer een beetje wennen aan elkaar.' Van der Linde merkte geen verschil in het werken met wethouders van Leefbaar Rotterdam of wethouders van andere partijen. ‘Je kunt hoogstens zeggen dat de bestuurders van Leefbaar Rotterdam in 2002 meer ingewerkt moesten worden, omdat ze nog geen bestuurlijke ervaring hadden. Maar dat is bij onervaren bestuurders van een gevestigde partij niet veel anders.'

Grijs gebied
Van der Linde: ‘Ambtenaren kunnen de continuïteit in de gemeente bewaren. We kennen de stad en het gemeentelijk apparaat en hebben in de loop van de jaren onze dossierkennis opgebouwd. Die kennis gebruik je in het advies aan een bestuurder. ‘Toch blijft er een grijs gebied tussen ambtenaren en politici, erkent de woordvoerder. ‘Als ambtenaar moet je daar professioneel mee omgaan. In de aanloopfase geef ik behalve mijn professionele soms mijn persoonlijke mening. Maar als er uiteindelijk anders besloten wordt, heb ik er geen problemen mee om het collegestandpunt uit te dragen. Het hoort gewoon bij je werk.'

PVV
Uit een enquête van Binnenlands Bestuur bleek onlangs dat 60 procent van de ambtenaren niet onder een PVV-bestuurder wilde werken. ‘Dat kan je zo niet zeggen,' zegt Ron Niessen, bijzonder hoogleraar op de Ien Dalesleerstoel, en deskundige op het gebied van de ‘Overheid als Arbeidsorganisatie'. ‘Ten eerste doet de PVV maar in twee steden mee en is het nog de vraag of de PVV in het bestuur komt. Daarnaast is het afwachten wat de PVV voor elkaar kan krijgen. Ze willen wel alle subsidies afschaffen, maar dat kan niet zo 1-2-3. Organisaties moeten daar een overgangstermijn voor krijgen. Tegen de tijd dat een subsidie echt afgeschaft kan worden is er misschien alweer een nieuw college'.

Toch kunnen er besluiten worden genomen waar je het als ambtenaar niet mee eens bent. Niessen: ‘Als je in gewetensnood komt kan je alleen nog maar opstappen. Maar de vraag is of ambtenaren hiertoe ook echt bereid zijn. Je moet uiteindelijk toch je hypotheek kunnen betalen. Ik betwijfel het dan ook of er echt ambtenaren opstappen als er een PVV-bestuurder komt. Maar uiteindelijk geldt: het enige dat je te verliezen hebt is je zelfrespect.'

Continuiteit
Als in de Verenigde Staten een nieuwe president aantreedt, wordt ook de top van het ambtenarenapparaat vervangen. Zou dit systeem ook in Nederland moeten worden ingevoerd om conflicten te voorkomen? Niessen: ‘In Nederland kiezen we er voor om de continuïteit te waarborgen. Het ambtenarenapparaat elke vier jaar vervangen is een vorm van kapitaalvernietiging qua collectief geheugen. Ambtenaren kunnen door hun deskundigheid de bestuurders - die amateur zijn - goed bijstaan en dat is nodig ook'.

Maar hoe doe je dat dan, die continuïteit waarborgen als er een grote bestuurswisseling heeft plaatsgevonden? Niessen: ‘Geef de nieuwe bestuurder objectief advies. Wees standvastig en laat je niet te snel afschrikken. Als bijvoorbeeld een nieuwe bestuurder in Amsterdam de stekker uit de Noord-Zuidlijn wil trekken, moet jij als ambtenaar kunnen zeggen waarom dat onverstandig is. Laat je niet te snel provoceren. Durf risico te nemen, dat is je professionaliteit en dat weet een bestuurder uiteindelijk ook te waarderen.'