‘Een overheid die de toekomst aan kan'

Verantwoording afleggen
‘Binnen het programma Overheid voor de Toekomst kijken we niet alleen naar wat er binnen de organisatie leeft aan ideeën. We hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden en kijken daarom ook naar het buitenland. Een inspirerend voorbeeld komt uit het Verenigd Koninkrijk. Daar gaat de hoogste ambtenaar van een departement elk jaar naar het parlement om verantwoording af te leggen over technische beleidszaken en de organisatie van het departement. In Nederland is het zo dat de minister daar verantwoordelijk voor is. Daardoor wordt de verantwoording van de politieke lijn soms wat ondergesneeuwd. Het is misschien een goed idee als ambtenaren verantwoording af gaan leggen over de technische beheerszaken. De minister is dan alleen aansprakelijk voor het beleid.' Hoewel dit zou betekenen dat hun positie kwetsbaarder wordt, is er onder ambtenaren veel enthousiasme, zegt Schreijen. ‘Het voordeel is dat dit het werk van ambtenaren een stuk zichtbaarder maakt voor Tweede Kamerleden maar ook voor de maatschappij.'

Carrière maken
Een actueel probleem binnen de rijksoverheid is dat relatief veel jonge mensen de overheid snel verlaten om elders carrière te maken. ‘Binnen de rijksoverheid is eigenlijk maar één carrièreroute mogelijk. Je begint als beleidsmaker en groeit door naar een managementfunctie. Maar niet iedereen wil manager worden. Er zou daarom een promotietraject moeten komen gericht op inhoudelijke kennis. Bij advocatenkantoren is het al gebruikelijk dat een specialist kan doorgroeien tot een superspecialist die bij belangrijke kwesties wordt geraadpleegd. Zoiets moeten we ook bij de overheid invoeren zodat mensen voldoende uitdaging hebben in hun werk. Bovendien verhelp je dan meteen het actuele probleem dat veel kennis bij de overheid momenteel wegloopt nu oudere ambtenaren met pensioen gaan.'

De flexibele ambtenaar
Een belangrijke module binnen het project is die van ‘Ambtenaar voor de Toekomst'. Schreijen: ‘Bij de ministeries wordt nog heel hiërarchisch gewerkt. Dat is niet meer van deze tijd. In de toekomst zal het netwerk belangrijker worden. Je ziet het bij de pas benoemde Deltacommissaris Wim Kuijken. Samen met andere bestuurslagen en spelers gaat hij het complexe Deltaprogramma uitvoeren, waarbij Kuijken de spil in het wiel zal zijn. Mensen uit allerlei sectoren werken samen met hem aan een plan. Het is een spannende manier van werken,' zegt Schreijen.

Niet alleen de hiërarchische scheidingen moeten aangepakt worden, ook de muren tussen de verschillende departementen moeten verdwijnen. ‘Ambtenaren ontlenen hun identiteit nu vooral aan de afdeling of het ministerie. Vroeger was dat nog veel erger. Dan stond ‘blauw' voor Verkeer en Waterstaat, rood voor het ministerie van VROM  en groen voor LNV. Ambtenaren van de verschillende ministeries werken vooral tegen elkaar terwijl ze juist met elkaar moeten werken.' Ambtenaren moeten daarom in dienst komen van het Rijk in plaats van een bepaald ministerie. Het recente besluit van het kabinet om van 30.000 naar 50 functieomschrijvingen binnen het Rijk te gaan is volgens Schreijen een stap in de goede richting. ‘Het is ook goed voor de carrièrekansen van ambtenaren. Zij kunnen zo makkelijker aan de slag op een nieuwe plek.' Of het voldoende is betwijfelt Schreijen: ‘Er is echt een cultuuromslag nodig.'