'Er wordt hier heel hard gewerkt', zegt Bas Parlevliet, assistent districtshoofd bij Rijkswaterstaat. ‘Wij zijn verantwoordelijk voor het onderhoud van de rijkswegen. Als wij ons werk niet goed doen, leidt dat tot files, opstoppingen, ergernis, schade, noem maar op. We kunnen het ons niet permitteren om achterover te leunen. En dus gaan we er honderd procent tegenaan.'
Ook Nicci van Tijlingen, adviseur P&O bij het ministerie van Justitie, heeft het druk. 'Juist bij de overheid kosten bepaalde zaken veel tijd en energie. We hebben bijvoorbeeld te maken met veel procedures, regels en afspraken. Zaken kunnen daardoor behoorlijk complex in elkaar steken, waardoor het veel inspanning kost om alles goed uit te zoeken.
'Werken bij de overheid kan ook erg hectisch zijn', vervolgt Nicci. 'Onze prioriteiten worden sterk beïnvloed door de publieke opinie. Hierdoor is er nooit rust in de tent. Daar komt bij dat er regelmatig gereorganiseerd wordt. En elke vier jaar krijgen we na de verkiezingen nieuwe bestuurders met nieuwe plannen. Kortom, we zijn altijd in beroering.'
Eeuwige vooroordelen
Toch denken veel mensen dat ambtenaren een luizenbaantje hebben. Als Bas op een verjaardag vertelt dat hij voor de overheid werkt, hoort hij direct de eeuwige vooroordelen. 'Ze denken dat ambtenaren niet hard hoeven te werken. Ik probeer ze van het tegendeel te overtuigen, maar dat lukt niet altijd. Ik erger me aan die vooroordelen, Ik herken het niet en zie het ook niet om me heen.'
Nicci kwam laatst iemand tegen die zij van vroeger kent. 'Ik vertelde dat ik voor de overheid werk. 'Ha, een ambtenaar, dan ben je zeker lekker vroeg thuis', was de reactie. Ik was meteen klaar met die persoon. Dat beeld klopt gewoon niet.'
Negatief imago
Hoe komt het dat mensen een verkeerd beeld hebben? Marloes Meynen, ambtenaar bij de gemeente Lingewaard, heeft een mogelijke verklaring. 'Volgens mij is het gezegde onbekend maakt onbemind hier van toepassing. Mensen zien niet wat er achter de schermen gebeurt. Met hoeveel inzet en betrokkenheid ambtenaren zaken voorbereiden. Maar dat lezen ze niet in de krant, want dat is niet interessant om te melden. Alleen als er iets fout gaat, duikt de pers er bovenop.'
Volgens Nicci wordt het negatieve beeld ook bepaald door mensen die een slechte ervaring hebben met de overheid, bijvoorbeeld een omslachtige procedure, een onduidelijk antwoord, een beslissing die op zich laat wachten. Vervolgens krijgen 'de ambtenaren' de zwarte piet. Terwijl deze situaties bij veel grote organisaties voorkomen. Over Nuon of Zilveren Kruis hoor je ook dergelijke verhalen.
Ambtenaar is niet langer wereldvreemd
Nicci denkt ook dat veel mensen een achterhaald beeld hebben van de overheid. 'Bij ambtenaar denken mensen aan een wereldvreemde grijze muis in een bureaucratische organisatie. Dat was misschien vroeger ook zo, maar dat beeld klopt allang niet meer.'
Ook Bas vindt dat het oude beeld dringend aan vervanging toe is. 'Een overheidsorganisatie moet tegenwoordig voldoen aan eisen van kwaliteit, efficiency, kostenmanagement, professionaliteit, noem maar op. We denken na over de positie van de organisatie in de maatschappij, over de toekomst, over manieren om onszelf te verbeteren. Al deze zaken staan tegenwoordig op de agenda.'
Verpletterd door het systeem
Ambtenaren zijn dus niet lui. Tenminste, niet allemaal. Want Nederland telt bijna 1 miljoen ambtenaren. Daar zullen er heus een aantal tussen zitten die de kantjes er vanaf lopen.
John Vrakking organiseert workshops om de persoonlijke effectiviteit op de werkvloer te vergroten. Hij komt in zijn praktijk regelmatig ambtenaren tegen: 'Daar zitten ook ambtenaren tussen, die het heilige vuur kwijt zijn en zich niet langer met ziel en zaligheid voor het werk inspannen. Ze zijn verpletterd door het systeem. Hun idealistische motieven zijn hen ontnomen.'
'Dit is overigens niet iets dat specifiek binnen de overheid voorkomt', stelt John vast. 'Zulke mensen tref je in elke organisatie, ook in het bedrijfsleven. Die laten zich leven, vinden het wel best en zitten hun tijd uit.'
John denkt dat werknemers binnen de overheid een groter risico lopen gedesillusioneerd te raken. 'Ambtenaren zijn relatief veel met interne procedures bezig, en werken vaak in grote organisaties. Ze zien daardoor minder vaak de tastbare resultaten van hun werk. Veel ambtenaren werken bij de overheid om een bijdrage te leveren aan de maatschappij. Maar als er binnen je gezichtsveld concreet niets verandert, ligt de teleurstelling op de loer.'
Verbetering van het imago
Nicci bevestigt dat niet al haar collega's het vuur uit de sloffen lopen. 'Een enkeling drukt zijn snor, ja. Dat is natuurlijk frustrerend voor de collega's die al het werk moeten opknappen. Maar hun gedrag is om nog een andere reden kwalijk. Want één luilak houdt het slechte beeld van alle ambtenaren in stand. De buitenwacht onthoudt voornamelijk de negatieve verhalen over ambtenaren. Als één ambtenaar lui is, dan geldt dat in hun beleving direct voor alle ambtenaren. Zo schiet het nooit op met de verbetering van ons imago.'
Lees alles over
Helaas voor de betrokkenen ben ik het eens met de stelling, dat de ambtenaar het rustig aan kan doen. Dat wil niet zeggen, daat elke ambtenaar lui is. Maar er heerst over het algemeen te weinig prestatiedrang, men wil geen minuut meer werken dan het arbeidscontract voorschrijft en kent dertig woorden voor 'vrij'. Waar dat aan ligt? Niet aan de verse ambtenaar, want die begint natuurlijk gemotiveerd aan zijn baan. Het ligt aan slecht management, aan een loongebouw dat elke prestatieprikkel ontbeert en aan het feit, dat ambtenaren honkvast zijn. Na een aatal jaren zie je (bij iedereen)de motivatie minder worden. Een commercieel iemand gaat dan op zoek naar een nieuwe baan, maar een ambtenaar koestert zijn zekerheden. En blijft. En dus zit de sterk vergrijsde overheid met een groot aantal medewerkers, die niet meer vooruit te branden zijn, klagen over alles en nog wat, en de kantjes er massaal aflopen. Er staat nauwelijks enige sanctie op. Voordat iemand denkt, dat dit weer een vooroordeel is: ik ben ambtenaar geweest, maar werd gek van de futloze sfeer, en nu kom ik vaak bij overheden over de vloer. En op veel plekken is het kommer en kwel. Recentelijk was ik bij een gemeente, waar men een tijdje een productie gemeten had en had moeten constateren, dat er ambtenaren waren, die nog geen 10% deden van wat ingehuurde productiemedewerkers deden!!!! Zelf zullen veel ambtenaren niet ervaren, dat het rustig is. Bij gebrek aan referenties. Ik zou die ambtenaren willen uitnodigen om een tijdje te werken bij een klein marktgericht bedrijf. En dan opnieuw te overdenken hoe de werkdruk is. Ik zeg 'klein'bedrijf, omdat hele grote bedrijven soms ambtelijke trekjes vertonen.
Door Morsnova | 15 oktober 2009 16:50
Veel ambtenaren zijn misschien niet lui, maar wel INPRODUCTIEF!! en dat is veel erger. Het inkomen van ambtenaren rekenen bij het BNP is als het zakgeld van de kinderen rekenen bij het gezinsinkomen.
Door Quintus Backhuys | 16 oktober 2009 11:38
Goh, wat raar dat mensen klagen als ze, met een pistool op hun hoofd gericht, "diensten" moeten afnemen. Daar snap ik niets van.
Door Liberty 5-3000 | 16 oktober 2009 13:30
Mijn ervaring is dat er best hele goede ambtenaren zijn die echt heel druk zijn, maar ik denk wel dat het goed is wanneer verplicht wordt dat ambtenaren typles krijgen. Ik heb een regelmatig ambtenaren zien typen met 1 of 2 vingers en dan vind ik het niet gek dat alles een stuk langer duurt.
Door iemand die niet in bij de gemeente werkt... | 20 oktober 2009 13:49
In een tijdelijke leidinggevende functie bij een grote gemeente kreeg ik te maken met een sollicitant, die tot een jaar terug bij die gemeente had gewerkt, maar daarna naar het bedrijfsleven was gegaan. Ik vroeg hem waarom hij nu terug wilde. "Ik moest daar zo hard werken", antwoordde hij in alle eerlijkheid. Voor mij was deze ontboezeming, hoe oprecht ook, geen aanbeveling, maar de commissie dacht daar anders over. Haar motivatie: de lust om niet hard te werken werd omgebogen in 'een betere balans tussen werk en privé'. De goede man is weer aangenomen en vertelde iedereen die het maar horen wilde, dat hij blij was weer terug te zijn zodat hij het wat rustiger aan kon doen. Ik zou me voor deze motivatie schamen, maar deze man zag er niets vreemds in. Ik ben overigens wel van mening, dat ambtenaren, die op straat in de frontlinie staan, zoals politieagenten, diverse hulpverleners e.d. een zware baan hebben. Maar bureau-ambtenaren die klagen over hard werken? Dat is een gotspe.
Door Umberto M | 20 oktober 2009 16:09
Natuurlijk....in het bedrijfsleven werkt men harder dan bij de overheid. Laat me niet lachen. Dat is een "broodje aap", dat door het bedrijfsleven in stand wordt gehouden. Gezien de reacties van iedereen (ook die van mij) blijkt dat we allemaal overdag ontzettend druk zijn met het lezen van teksten en schrijven van commentaar....! Ook ambtenaren werken hard en hebben geen 9 tot 5 mentaliteit meer. Het verschil zit volgens mij in het volgende: Ambtenaren zetten zich in voor de samenleving, terwijl het bedrijfsleven (een commercieel bedrijf) zich daarentegen inzet voor eigen winst. Dan is de problematiek plotseling wel heel wat smaller en een beslissing sneller genomen (is er winst te halen? Nee = niet doen). Ambtenaren kunnen ook niet zeggen dat ze klanten niet helpen. De klant is immers een "gedwongen klant". Tenslotte kan een commercieel bedrijf eervoor kiezen bepaalde taken niet meer te verrichten. Met name bij dit laatste kan de overheid veel leren. Want waarom moet de overheid alles uitvoeren? In mijn optiek moet de overheid inderdaad afslanken. Daarbij moet een open discussie worden gevoerd over wat de overheid nu wel of niet moet doen voor de samenleving. Moeten we wel vuil inzamelen, groen onderhouden of vergunningen afgeven? Kan dat niet gedaan worden door een private marktpartij? We vinden toch allemaal (gezien de publiek opinie) dat we teveel regels hebben...? Nou laten we daar dan wat aan doen !
Door S. Soefie | 22 oktober 2009 13:42
Ik ben het helemaal eens met het tweede deel van het betoog van S. Soefie. Inderdaad is de scope van het bedrijfsleven smaller en is het verstandig om alle taken tegen het licht te houden. En ambtenaren mogen best trots zijn op het feit, dat ze voor de publieke zaak werken. Ik ben het, helaas, minder eens met de notie, dat ambtenaren geen 9-tot-5 mentaliteit meer hebben. Ongetwijfeld zijn er ambtenaren voor wie dat geldt en dat zijn zelfs helden als die hun mentaliteit volhouden te midden van al die horlogekijkers en types die elk kwartier langer van huis, al is het in de trein, ogenblikkelijk willen compenseren. De meesten van hen passen zich aan of verlaten de overheidsdienst. De meerderheid loopt de kantjes eraf. Met als uitzondering ambtenaren, zoals Umberto M stelt, hulpverleners e.d. Ook in puur uitvoerende diensten, waar deadlines zijn komt een gezondere werkhouding voor, maar op beleidsafdelingen is het kommer en kwel. Ik heb in beide sectoren gewerkt en kan je vertellen: in het bedrijfsleven wordt beduidend harder gewerkt. En het leuke is: dat harder werken (mij) meer motiveert dan de werkdagen rekken door te lang en te veel te vergaderen, lunchpauzes op te rekken en dergelijke... Nee, het "fabeltje" wordt niet door het bedrijfsleven in stand gehouden. Waarom zou het dat doen? Voor een deel van het bedrijfsleven is de werklust van de ambtenaar irrelevant en voor een ander deel een enorme bron vam omzet. En je wint geen marktaandeel aan die "luie" overheid als je op de mentaliteit afgeeft. Kortom, dit imago komt niet van het bedrijfsleven, maar van de overheid zelf.
Door Morsnova | 22 oktober 2009 15:07
Ik vraag me toch serieus af wanneer Morsnova bij de overheid heeft gewerkt? In de jaren '70 van de vorige eeuw? Ik heb zelf bij diverse overheidsorganisaties gewerkt en het overgrote deel van de collega's (ook de 'oudere' collega's) hadden toch echt geen 9 tot 5 mentaliteit en vonden het belangrijk dat het werk op tijd en kwalitatief goed af was. Misschien ligt het aan de sector waar in ik werkzaam ben (financien), maar ik herken me echt helemaal niet in het beeld van de luie ambtenaar...
Door blabla | 23 oktober 2009 13:26
Ik moet toch wel weer lachen, als ik al deze reacties ziet, waarbij men bezig is elkaar te overtuigen. Ik ben al meer dan 20 jaar ambtenaar. En in die twintig jaar werk ik al sinds jaar en dag meer dan de uren waar ik voor betaald krijg, omdat ik het belangrijk vind, dat mijn werk gedaan wordt en af is. Ik werk immers voor de burger. Daar heb ik bewust voor gekozen. Van mijn man, die al sinds jaar en dag in het bedrijsleven werkt, hoor ik regelmatig dat hij zich stoort en ergert aan collega's die er voor zorgen, dat hun werk niet af is aan het eind van de dag of het eind van de week, zodat zij kunnen motiveren, dat er overgewerkt moet worden. Het liefst komen ze dan op zondag, want dat levert de meeste euri op. Ik heb nog nooit een euro gekregen, als ik op zondag aan het werk ben voor die burger, die op datzelfde moment voor 200% voor zijn werkgever aan het werk is, bezig met werk dat hij bewust heeft laten liggen. En vraag eens aan mijn man of ambtenaren lui zijn en hij geeft als antwoord: "Waren ze maar iets luier, dan zag ik mijn vrouw iets vaker!
Door Janneke | 30 oktober 2009 11:30
Dat een thema als 'ambtenaren zijn niet lui' wordt gelanceerd, en er vervolgens door ambtenaren zelf op een verdedigende toon wordt gereageerd doet vermoeden dat het tegendeel misschien wel waar is. Vanwar immers anders die behoefte aan het geven van tegengas? Ambtenaren zijn inderdaad niet luier of vlijtiger dan anderen. Wat wél aan de hand is dat ambtenaren nu eenmaal moeten en behoren te werken in het bureaucratisch organisatiemodel. Dat brengt per definitie met zich mee dat zij geen verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de invulling, en dus ook niet voor de uitvoering van hun taken. Beslissingen over hoe en wat te doen worden bepaald door chefs, die op hun beurt ook weer de beslissingen van anderen uit moeten voeren, en uiteindelijk wordt ergens in het schemergebied van topambtenaren en politici bepaald wat, hoe, en wanneer er iets gebeuren gaat. Men voelt 'm al: expert en expertise staan op het tweede belang, netwerken en politieke invloed staan voorop. Bijgevolg worden het wat, hoe, en wanneer vaak te laat en verkeerd genomen. Incompetentie treedt op en de uitvoerende ambtenaar is vaak de dupe. het proces zet zich door: de uitvoerder, die meestal zeer deskundig op zijn deelgebied ziet zijn professionele adviezen terzijde gelegd. In het begin sputtert hij tegen en draagt logische adviezen aan. In de loop der tijd leert hij daar geen energie in te steken en vervalt hij in een interesseloos ritualisme. En zo wordt 'de luie ambtenaar' geboren.
Door Carl van der Steen | 02 november 2009 09:33
Ik herken mij erg in de laatste reactie, die slaat wat mij betreft de spijker op zijn kop. Ik werk sinds 2,5 jaar bij verschillende gemeenten. Ben hoog opgeleid, en zat vol ambities en idealen toen ik van de universiteit kwam. Telkens loop ik hier tegen aan en wordt er tegen mij gezegd dat ik mijn idealen maar een beetje moet laten varen als ik hier wil "overleven". En vooral niet al te vaak mijn "grote mond" open moet doen. En inderdaad de keuzen die gemaakt worden komen verre van overeen met wat een logische, onderbouwde of zelfs democratische keuze zou kunnen zijn. Het grappige aan mijn vak is ook dat burgers het heel vaak met "ons" eens zijn, maar we er bij de politiek gewoon niet doorkomen. Zelf wil ik helemaaal niet mijn vingers branden aan politieke spelletjes. Ik vind dat maar een blabla, kijk-mij-eens-mannetjes wereld. Dat in dure auto's en pakjes rondrijdt. En het heeft helemaal niets met mensen op een goede manier overtuigen of democratie of "de beste keuze maken" te maken. Voor mij persoonlijk voelt het inderdaad als of er maar geen energie aan besteden (is verzuipen) of weggaan. Maar goed ik vraag me steeds af of het bedrijfsleven wel zoveel beter is...
Door jonge ambtenaar | 03 november 2009 03:13
Eerst even een antwoord op de vraag van blabla: ok moet je teleurstellen, balbla, maar ik heb nog het begin van deze eeuw bij een grote gemeente gewerkt. Ik denk, dat Carl van der Steen het bij het rechte eind heeft als hij schetst hoe de "luie ambtenaar geboren wordt". Wat het fenomeen erger maakt is het gebrek aan mobiliteit bij ambtenaren. De meeste ambtenaren blijven vele decennia bij hun werkgever. Dat motiveert op zich al niet, maar dat gekoppeld aan de cultuur, die zoals vd Steen schetst ambtenaren lui maakt,heeft tot resultaat een amorfe passieloze massa. Dus, jonge ambtenaar: je hebt de keuze die vele beginnende ambtenaren hebben: aanpassen of vertrekken. En als je eens wil weten hoe het in het bedrijfsleven is, moet je dat vooral proberen. In het bedrijfsleven is heus niet alles beter, maar één ding is zonneklaar: als je ambitie hebt wordt die in het bedrijfsleven beloond, terwijl bij de overheid ambitie vaak angst inboezemt bij dames en heren die hoger geplaatst zijn.
Door Morsnova | 04 november 2009 12:13
Tegenwoordig is het zo dat ingehuurde exterenen de huidige ambtenaren vaak niet kunnen bijhouden.
Door Raymond Webb | 05 november 2009 16:33
Als je het maar vaak genoeg herhaalt, zal iedereen elk verhaal gaan geloven. Laten we we dus aub over dit onderwerp ophouden. Belangrijker is het te bespreken of de ambtenarij bereikt wat ze (ooit) wilde bereiken. Doelmatigheid dus. De rest is... ambtelijk.
Door Henk Janssen, ex-ambtenaar | 08 november 2009 22:53
Als je het maar vaak genoeg herhaalt, zal iedereen elk verhaal gaan geloven. Laten we we dus aub over dit onderwerp ophouden. Belangrijker is het bespreken of de ambtenarij bereikt wat ze (ooit) wilde bereiken. Doelmatigheid dus. De rest is... ambtelijk.
Door Henk Janssen, ex-ambtenaar | 08 november 2009 22:54
Het lui of niet lui zijn van ambtenaren zou helemaal de discussie niet moeten zijn. Al werkt een ambtenaar 70 uur in de week. Er valt niet te toetsen of hij of zij dit nuttig invult. Een bedrijf haalt zijn bestaansrecht uit het leveren van producten gevraagd door de consument. Heeft de consument hier geen vraag naar dan zal dit bedrijf failliet gaan. Kan het efficienter gedaan worden door andere bedrijven dan zal dit bedrijf of zijn processen moeten aanpakken of ook failliet gaan. Het is een misvatting dat het bedrijfsleven niet ' maatschappelijk is' (wat dat ook moge zijn). Het bedrijfsleven is de reden van al het welvaart om ons heen. De overheid is een monopolie. Er is geen ruimte voor concurrenten. Hoe weten we of wat de ambtenaren doen efficient is en of de gedwongen klant hier uberhaupt vraag naar heeft? Hij heeft een 'geweer' op zich gericht, hij zal moeten betalen. Wat is uw antwoord?
Door Jerom | 12 november 2009 22:11
Meestal verbaas ik mij erover dat mijn collega's internet en intranet zo goed bijhouden. Daarvoor ontbreekt mij de tijd want ik zet mij in voor het werk waarvoor ik ben aangenomen. Of dat nu in de ambtelijke omgeving of commerciele omgeving is. IkIk heb de neiging om Máxima te parafraseren en te zeggen: "Dé ambtenaar bestaat niet". Maar, en het is hiervoor al opgemerkt, het beeld van een luie ambtenaar is onuitroeibaar. Betekent veel vergaderen lui? Nee, het is inefficient. Betekent veel moeten uitzoeken omdat de Tweede Kamer weer een stapel vragen aan de Minister heeft gesteld, inproductief? Nee, dat betekent dat de Nederlandse politiek zelf een groot deel van het typisch ambtelijke werk veroorzaakt. Ach nee, dat is het rijksniveau. Dan hebben we nog de provincies, waterschappen, grote en kleine gemeentes, deelraden, politie, brandweer, enzovoort enzovoort. En daar werken veel mensen met overtuiging en inzet voor de publieke zaak. Wie doet het anders? Eigenlijk zijn het te bewonderen mensen: ambtenaar blijven tegen de negatieve stemming in. Blijven werken terwijl het zo weinig tastbaar resultaat oplevert. En vooral: niet opgeven!
Door M. Bakker | 13 november 2009 11:41
Het wegvallen van motiverende prikkels is funest voor iedereen. Het bedrijfsleven geeft meer dynamiek, meer wisseling van bestuur en dus meer verwachtingen, die in elk geval voor een korte tijd meer betrokkenheid en motivatie vergen van de werknemer. In elk geval afleiding. Die dynamiek mist een ambtenaar. Dus de problemen, of de symptomen daarvan, treden eerder op of blijven langer hangen. En de ouderen stralen het uit naar de jongeren. Maar het probleem is in de hele maatschappij aanwezig. Als het bedrijfsleven productiever is, komt dat door strakkere regels, prestatiebeloning, en een betere kostenbeheersing. Maar niet per definitie door meer gemotiveerd personeel.
Door Pieter | 17 november 2009 22:17