Burgers zijn slimmer en innovatiever dan één ambtenaar

Wat voor soort wijk wil de gemeente Smallingerland in Opeinde?
‘Dat laten we open. We weten alleen dat het gebied 17 hectaren groot is en dat we zoeken naar revolutionaire wijkideeën. Aansluiten bij duurzaamheid is standaard. We willen een wijk waarin niet alleen moderne technologische en ecologische ontwikkelingen terug te vinden zijn, maar ook nieuwe manieren van beheren, onderhouden en misschien wel financieren. Vernieuwing op elk aspect. De enige eis die de gemeente Smallingerland stelt, is dat het een wijk moet worden voor overmorgen.'

Burgers delen dus wijkideeën op wijbouweneenwijk.nl. Maar waarom huurt de gemeente niet een architectenbureau in?
‘Ons uitgangspunt was al snel: samenwerken met burgers. Al zoekend kwamen we terecht bij The Crowds. Een jong bureau met als filosofie dat een grote groep, ofwel de massa, met betere en inventievere ideeën komt dan één specialist. Crowdsourcing, zoals dat heet. Dat sloot aan bij ons uitgangspunt. Omdat internet de handigste manier is om veel mensen met elkaar in contact te brengen, lanceren we nu een website. Of eigenlijk een community, omdat dit een effectieve manier kan zijn om kennis die verspreid ligt over verschillende mensen bij elkaar te brengen, om expertise en ervaringen te bundelen.'

Hoe staan de gemeenteambtenaren van Smallingerland tegenover deze aanpak?
‘Het idee is goed ontvangen. Wel bestond hier en daar scepsis omdat het onzeker is wat uit het project voortkomt. Niet iedereen is voorstander van zo'n open aanpak. Maar bij de meeste ambtenaren leefde snel het idee: spannend, we kijken wat eruit rolt. Bovendien blijven ze stand-by, om specifieke informatie over de gemeente te geven als communityleden hierom vragen.'

Uit welke achterliggende behoefte kwam de keuze voor deze innovatieve aanpak voort?
‘We willen het bestuurlijke proces rond de bouw van een wijk versnellen. Normaal duurt het traject van planvorming tot de eerste schop in de grond, rustig 4 jaar. Gechargeerd gezegd: bij een gangbare aanpak schrijft een ambtenaar een plan en gooit dat over de schutting met daarbij de boodschap: zo hadden wij het bedacht. Dan mogen omwonenden nog een punt en komma veranderen en dat was het. Want ambtenaren en bestuurders hebben de neiging hun eigen plannen te verdedigen. Aanpassingen leiden vaak tot meer aanpassingen, met lastige inspraakprocedures tot gevolg. Bij deze wijk willen we een open proces. Omdat iedereen vanaf het begin mee kan kijken in de keuken en zelf in de soep mee mag roeren, hopen we het proces te verkorten tot 1,5 tot 2 jaar.'

Terug naar de site wijbouweneenwijk.nl. Hoe komt uit deze online community een plan voor de woonwijk?
‘We werken met drie fasen. De eerste fase start met een ideeënbus op de website, waarin bezoekers een idee voor de wijk posten. Over welk thema dan ook: van leven in de wijk, tot technische aspecten of ideeën voor beheren. Mooi aan een community is, dat uit de ideeën en onderlinge reacties al snel blijkt waar iemand specifieke kennis over bezit of een passie voor heeft. Op basis daarvan willen we na een week of zes bezoekers indelen in subcommunities. Daarin werken ze een thema verder uit, met als resultaat bijvoorbeeld een idee voor de infrastructuur van de wijk.'

Wanneer is het project geslaagd?
‘Als uit de fase van de subgroepen één of meerdere totaalconcepten rolt, dan zijn we super geslaagd. Bijvoorbeeld: wonen op het water of de terpwijk. Maar als uit de subgroepen alleen met losse ideeën komen, dan moeten we daar zelf op doorborduren. Uiteindelijk gaan de resultaten naar onze gemeenteambtenaren. Zij zullen afhankelijk van de kwaliteit van de ideeën, een bestemmingsplan moeten maken dat naar de raad en het college moet. De raad hakt de knoop door, niet de community.'

Waarom speelt het experiment een grote rol?
‘We moeten blijven zoeken om burgerinspraak en betrokkenheid van burgers bij de overheid te verbeteren. Daarnaast is het project goed voor het imago van de overheid als werkgever. Willen we als overheid meer jonge mensen werven, dan moeten we ons werk modern inrichten en zichtbaar maken.'

Na inspraak wil de overheid een betrokken burger niet teleurstellen. Zijn er garanties dat ideeën ook gerealiseerd gaan worden?
‘Dat is wel afhankelijk van de uitkomst van de community. Maar als er goede plannen liggen, die realiseerbaar zijn, dan maakt het college van Smallingerland zich er hard voor om die ook uit te voeren. Dat is toegezegd door de wethouder, dus er ligt zeker commitment.'

Het gemeentelijke plan van aanpak voor wijbouweneenwijk.nl staat op Ambtenaar2.0